COSCO Shipping Ports đã chính thức đưa vào khai thác hệ thống liên vận biển–đường sắt tự động tại Xiamen Ocean Gate Terminal (Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến). Đây được xem là một cột mốc quan trọng trong chiến lược hiện đại hóa cảng biển của Trung Quốc, khi lần đầu tiên một cảng container tự động được tích hợp tuyến đường sắt chuyên dụng chạy thẳng vào khu vực cầu cảng, cho phép container được chuyển trực tiếp giữa tàu biển và tàu hỏa mà không cần trung chuyển bằng xe đầu kéo.
Khác với mô hình truyền thống, container sau khi dỡ từ tàu thường phải được xe đầu kéo vận chuyển đến bãi, sau đó mới xếp lên tàu hỏa. Quy trình này tiêu tốn thời gian, nhân lực và làm tăng nguy cơ ùn tắc trong cảng. Tại Hạ Môn, toàn bộ quá trình được tự động hóa thông qua hệ thống điều phối thông minh, cẩu giàn điều khiển từ xa và nền tảng quản lý dữ liệu thời gian thực.
Những điểm nổi bật của dự án
Theo COSCO Shipping Ports, hệ thống mới mang lại nhiều cải thiện đáng kể về hiệu quả khai thác:
- Thời gian chuyển container giữa tàu biển và tàu hỏa chỉ còn khoảng 9 phút, nhanh hơn đáng kể so với mô hình truyền thống.
- Chi phí logistics giảm trên 15%/TEU nhờ cắt giảm các khâu trung chuyển bằng xe tải và tối ưu hóa quy trình vận hành.
- Thời gian vận chuyển door-to-door có thể rút ngắn 2–3 ngày, đặc biệt với hàng hóa từ các tỉnh nội địa Trung Quốc đi xuất khẩu.
- Tuyến đường sắt dài khoảng 1,6 km, gồm 3 đường xếp dỡ, có thể xử lý đồng thời 40 toa tàu.
- Hệ thống sử dụng 4 cẩu RMG tự động, kết hợp với hệ thống điều hành cảng (TOS), trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và công nghệ định vị chính xác để tối ưu hóa luồng container.
- Cảng kết nối với 21 tuyến vận tải biển quốc tế và hơn 20 tuyến đường sắt nội địa, giúp mở rộng khả năng kết nối giữa các khu công nghiệp nội địa và thị trường quốc tế.
Vì sao dự án này quan trọng?
1. Tăng tốc xu hướng logistics đa phương thức
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đặt mục tiêu tăng tỷ trọng vận tải đường sắt trong chuỗi logistics nhằm giảm phụ thuộc vào vận tải đường bộ. Việc kết nối trực tiếp giữa cảng biển và đường sắt giúp hàng hóa di chuyển liên tục, giảm thời gian chờ và giảm số lần bốc dỡ.
Đây cũng là mô hình được nhiều cảng lớn trên thế giới như Rotterdam (Hà Lan), Hamburg (Đức) hay Los Angeles (Mỹ) phát triển nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
2. Giảm chi phí trong bối cảnh chuỗi cung ứng biến động
Trong bối cảnh chi phí logistics toàn cầu vẫn chịu áp lực từ giá nhiên liệu, căng thẳng địa chính trị và tình trạng thiếu lao động tại nhiều cảng, việc tự động hóa quy trình khai thác giúp:
- giảm chi phí nhân công;
- tăng năng suất bốc dỡ;
- hạn chế sai sót trong vận hành;
- giảm thời gian tàu nằm cảng.
Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, việc rút ngắn 2–3 ngày vận chuyển có thể giúp cải thiện vòng quay vốn và giảm chi phí lưu kho.
3. Hỗ trợ chiến lược "Sea–Rail Express"
Ga liên vận Hạ Môn đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới Sea–Rail Express, kết nối các tỉnh nội địa như Giang Tây, Hồ Nam, Tứ Xuyên… với các tuyến hàng hải quốc tế. Điều này giúp hàng hóa từ sâu trong nội địa tiếp cận cảng biển nhanh hơn, đồng thời giảm áp lực cho vận tải đường bộ.
Mô hình này cũng hỗ trợ các tuyến logistics phục vụ Sáng kiến Vành đai và Con đường (Belt and Road Initiative), tăng khả năng kết nối giữa Trung Quốc với Đông Nam Á, châu Âu và các thị trường khác.
Góc nhìn chiến lược
Việc COSCO đầu tư vào cảng thông minh cho thấy cạnh tranh trong ngành cảng biển không còn chỉ dựa trên quy mô cầu bến mà chuyển sang chất lượng kết nối và tốc độ xử lý hàng hóa.
Ba xu hướng nổi bật đang định hình các cảng container thế hệ mới gồm:
- Tự động hóa: sử dụng cẩu không người lái, phương tiện tự hành (AGV), AI và hệ thống điều hành thông minh.
- Liên kết đa phương thức: tích hợp chặt chẽ giữa đường biển, đường sắt và đường bộ để giảm chi phí logistics.
- Chuyển đổi xanh: giảm phát thải CO₂ bằng cách tăng tỷ trọng vận tải đường sắt và tối ưu hóa luồng vận chuyển.
Tác động đối với khu vực và Việt Nam
Đối với khu vực châu Á, việc Hạ Môn nâng cao năng lực khai thác có thể giúp tăng sức hút của cảng này trong vai trò trung chuyển hàng hóa giữa Trung Quốc và Đông Nam Á.
Với doanh nghiệp Việt Nam, dự án là tín hiệu cho thấy các cảng trong khu vực đang bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng công nghệ và tốc độ xử lý. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục đầu tư vào:
- hạ tầng logistics đa phương thức;
- kết nối cảng biển với đường sắt và đường thủy nội địa;
- số hóa quy trình vận hành cảng và chia sẻ dữ liệu trong chuỗi cung ứng.
Trong dài hạn, những mô hình như Hạ Môn có thể trở thành chuẩn tham chiếu cho các trung tâm logistics lớn tại châu Á, góp phần định hình mạng lưới vận tải biển–đường sắt hiệu quả hơn, chi phí thấp hơn và thân thiện với môi trường hơn.