Địa chính trị trở thành yếu tố định hình thương mại toàn cầu
Trong giai đoạn gần đây, thương mại toàn cầu không còn chỉ chịu tác động từ yếu tố kinh tế mà ngày càng bị chi phối mạnh bởi địa chính trị. Với quy mô thương mại toàn cầu khoảng 35 nghìn tỷ USD năm 2025, theo UNCTAD Global Trade Update 2026, các rủi ro liên quan đến xung đột, trừng phạt kinh tế và chính sách kiểm soát công nghệ đang làm gia tăng sự phân mảnh của hệ thống thương mại quốc tế. Điều này dẫn đến sự dịch chuyển từ mô hình toàn cầu hóa sâu rộng sang mô hình thương mại theo khối và khu vực hóa.
Gia tăng các rào cản thương mại và kiểm soát công nghệ
Một trong những xu hướng nổi bật là sự gia tăng của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng chiến lược. Theo World Trade Organization Trade Monitoring Report, số lượng các biện pháp hạn chế thương mại được áp dụng trên toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao, phản ánh xu hướng bảo hộ và ưu tiên an ninh quốc gia hơn là tự do thương mại. Điều này làm tăng chi phí tuân thủ và giảm tính dự đoán trong hoạt động thương mại quốc tế.
Tái cấu trúc chuỗi cung ứng dưới áp lực địa chính trị
Doanh nghiệp toàn cầu đang phải điều chỉnh chiến lược chuỗi cung ứng để giảm thiểu rủi ro từ địa chính trị. Xu hướng “friend-shoring” và “de-risking” đang thay thế mô hình tối ưu chi phí truyền thống. Theo McKinsey Global Supply Chain Study, nhiều tập đoàn đa quốc gia đang đa dạng hóa địa điểm sản xuất nhằm tránh phụ thuộc vào một khu vực duy nhất, dù điều này làm tăng chi phí ngắn hạn nhưng cải thiện khả năng chống chịu dài hạn của chuỗi cung ứng.
Rủi ro phân mảnh hệ thống thương mại toàn cầu
Sự gia tăng các khối thương mại khu vực và các tiêu chuẩn riêng biệt đang làm giảm mức độ hội nhập toàn cầu. Điều này có thể dẫn đến tình trạng “fragmentation economy”, nơi dòng chảy hàng hóa, vốn và công nghệ bị chia cắt theo các khối ảnh hưởng chính trị. Theo International Monetary Fund Geoeconomic Fragmentation Report, phân mảnh kinh tế toàn cầu có thể làm giảm đáng kể GDP toàn cầu trong dài hạn và làm tăng chi phí thương mại xuyên biên giới.
Tương lai: thương mại thích ứng trong thế giới đa cực
Trong tương lai, thương mại toàn cầu sẽ vận hành trong một môi trường đa cực, nơi các chuỗi cung ứng được thiết kế lại để phù hợp với rủi ro địa chính trị thay vì chỉ tối ưu hóa chi phí. Doanh nghiệp có khả năng quản trị rủi ro địa chính trị, xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt và tận dụng công nghệ số sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn. Theo World Economic Forum Global Risks Report, bất ổn địa chính trị sẽ tiếp tục là một trong những rủi ro hàng đầu ảnh hưởng đến thương mại và đầu tư toàn cầu trong thập kỷ tới.